درد و ناراحتی پس از جراحی شبکیه یکی از مشکلاتی است که برای بسیاری از بیماران نگران کننده است. رعایت دقیق دستورالعملهای مراقبتی پس از جراحیهای شبکیه نقشی حیاتی در موفقیت جراحی، پیشگیری از عوارض و تسریع روند سلامت بینایی دارد.
علائم طبیعی پس از جراحی شبکیه
پس از عمل، بروز علائم زیر طبیعی است و جای نگرانی ندارد:
- قرمزی، تورم و حساسیت: چشم شما ممکن است برای چند روز متورم، قرمز، دردناک و حساس باشد. بهطور معمول، بیماران تا حدود سه روز پس از عمل، درجاتی از درد و ناراحتی متوسط را گزارش میدهند.
- ترشحات: خروج ترشحات چسبناک یا خونابهای بهویژه در صبحها پس از بیدار شدن از خواب، امری شایع است و ممکن است تا یک تا دو هفته ادامه یابد.
- نحوه پاکسازی: برای تمیز کردن این ترشحات، ازپنبه یا گاز استریل آغشته به سرم فیزیولوژی یا «قطره کلرامفتیل»استفاده کنید و با حرکات بسیار ملایم اطراف چشم را پاک نمایید تا از ایجاد خراش جلوگیری شود.
مدیریت درد پس از جراحی شبکیه
مدیریت درد پس از این جراحی، بخشی حیاتی از فرآیند بهبودی پس از جراحیهای شبکیه مانند ویترکتومی به شمار میرود. برای تسکین درد و ناراحتی ناشی از این جراحی، راهکارهای دارویی و غیردارویی وجود دارد که در ادامه بیان شده است:
راهکارهای دارویی کنترل درد پس از جراحی
کنترل درد پس از جراحی شبکیه معمولاً با ترکیبی از داروهای سیستمیک و موضعی انجام میشود:
داروهای خوراکی:
پس از عمل، معمولاً قرصهای مسکن و ضدالتهاب و گاهی در موارد لازم «کورتون» برای بیمار تجویز میشود.
- دوره مصرف این داروها عموماً ۷ تا ۱۰ روز است تا درد و التهاب به طور مؤثرتری کاهش یابد.
- مصرف قرصهای «کورتون»، حتی با وجود عوارض احتمالی، برای کمک به کاهش التهاب و تسریع بهبودی، معمولاً تا ده روز ضروری است.
- به طور کلی، درد پس از جراحی با مسکنهای بدون نسخه مانند استامینوفن، ایبوپروفن یا داروهای تجویزی قابل کنترل است.
کاهش درد پس از جراحی شبکیه
براساس تحقیقات موجود استفاده از «شیاف دیکلوفناک» (۱۰۰ میلیگرم) به عنوان یک پیشدارو، دو ساعت قبل از عمل ویترکتومی (جراحی شبکیه)، در کاهش معنادار درد پس از عمل مؤثر است. مصرف این دارو در افراد مسن تاثیر بیشتری در کاهش درد بیماران نشان داده است. هرگز بدون مشورت با پزشک از این دارو استفاده نکنید زیرا ممکن است با داروهایی که در حین عمل استفاده می شود تداخل ایجاد کند.
قطرههای چشمی:
برای پیشگیری از عفونت و کاهش التهاب، قطرههای چشمی خاصی توسط پزشک تجویز میشود که باید دقیقاً طبق دستورالعمل استفاده شوند. این قطرههای تسکیندهنده عموماً در سه دسته قرار میگیرند:
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDها)،
- کورتیکواستروئیدها
- بیحس کنندههای موضعی
NSAIDها (مانند دیکلوفناک و کتورولاک) و کورتیکواستروئیدها با کاهش مواد التهابزا در بدن عمل میکنند. به عنوان مثال، قطره «برومفناک» یک NSAID موضعی است که با مهار تولید پروستاگلاندینها، به کاهش درد و التهاب پس از جراحی کمک میکند.
هشدار مهم: این قطرهها معمولاً فقط با نسخه در دسترس هستند. استفاده طولانیمدت یا بیش از حد از کورتیکواستروئیدها میتواند خطر افزایش فشار چشم (گلوکوم) یا آب مروارید را به همراه داشته باشد.
راهکارهای غیردارویی مدیریت درد پس از جراحی
محافظت فیزیکی و رعایت بهداشت
یکی از موثرترین روش های پیشگیری و کاهش درد پس از جراحی، محافظت فیزیکی است که به روش های زیر انجام می شود:
- استفاده از محافظ (شیلد) چشمی: برای جلوگیری از ضربه ناخواسته، پس از مشورت با پزشک، به مدت ۱ تا ۲ هفته، بهویژه در زمان خواب، از محافظ پلاستیکی چشم استفاده کنید. این محافظ را میتوان با آب و صابون شست و پس از خشک کردن کامل، مجدداً استفاده کرد.
- پرهیز از مالش و فشار:به هیچ عنوان چشم عمل شده را نمالید یا تحت فشار قرار ندهید، زیرا این کار میتواند منجر به تشدید التهاب یا بروز عوارض جدی شود.
- پاکسازی صحیح: برای تمیز کردن ناحیه چشم از پارچههای زبر یا دستمال کاغذی استفاده نکنید و تنها از پنبه تمیز بهره ببرید.
محدودیتهای فعالیتی و نحوه استراحت
رعایت محدودیت های زیر نقش موثری در کاهش درد و بهبود شرایط بیماران پس از جراحی شبکیه دارد:
- پرهیز از فعالیتهای سنگین: از بلند کردن اجسام سنگین (بیش از ۵ کیلوگرم)، خم شدن ناگهانی، ورزشهایی (مانند دویدن یا شنا) و هرگونه فعالیتی که موجب افزایش فشار در ناحیه سر و چشم میشود، به مدت حداقل دو هفته خودداری کنید.
- اجتناب از زور زدن و عطسه: از عطسه کردن با فشار و زور زدن (مثلاً هنگام اجابت مزاج) پرهیز کنید.
- وضعیتدهی صحیح سر (پوزیشنینگ): در صورت تزریق گاز یا روغن سیلیکون به داخل چشم، رعایت نحوه قرارگیری سر بسیار حیاتی است. معمولاً لازم است به مدت یک تا دو هفته، بیشتر اوقات به شکل دمر (روی شکم) بخوابید یا در حالت نشسته، سر را به سمت پایین نگه دارید. عدم رعایت این موضوع میتواند منجر به عوارضی مانند آب مروارید یا آب سیاه شود.
- پرهیز از سفر هوایی: تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، از پرواز با هواپیما و رفتن به ارتفاعات بالا خودداری کنید، زیرا تغییرات فشار میتواند برای چشم حاوی گاز، خطرناک باشد. سفر با اتومبیل و قطار معمولاً بلامانع است.
توصیههای کلی تغذیه پس از عمل جراحی شبکیه
اگرچه معمولاً نیاز به رژیم غذایی بسیار سختگیرانهای نیست، اما پیروی از اصول زیر میتواند نقش چشمگیری در تسریع بهبودی و پیشگیری از مشکلات داشته باشد.
- پیشگیری و مدیریت یبوست: به دلیل تأثیر داروهای بیهوشی، ممکن است بیمار پس از عمل دچار یبوست شود. برای مقابله با این مشکل، مصرف خوراکیهای نرمکننده شکم مانند میوهها و سبزیجات تازه و همچنین گنجاندن منابع غنی از فیبر و سبوس در رژیم غذایی توصیه میشود.
- نوشیدن مقدار کافی آب در طول روز برای حفظ آب بدن و کمک به ترمیم بافتها ضروری است.
- پیروی از یک رژیم غذایی متعادل و مغذی که سرشار از ویتامینها و مواد معدنی مورد نیاز برای سلامت چشم (مانند امگا ۳، ویتامین C و روی) باشد، توصیه میشود.
- بیماران دیابتی باید پس از عمل با دقت بیشتری قند خون خود را پایش کنند تا از بروز عوارض جلوگیری شود.
- پرهیز از غذاهای محرک: بیماران باید از مصرف مواد غذایی محرک مانند فلفل، قهوه، نمک زیاد، کافئین، غذاهای پرچرب و قند زیاد و مصرف الکل و سیگار اجتناب کنند.
پایش علائم هشداردهنده (نیاز به مراجعه فوری)
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، حداکثر ظرف ۲۴ ساعت به پزشک خود یا اورژانس مراجعه کنید:
- درد شدید و غیرقابل کنترل در چشم یا سردردی که با مسکن معمولی بهبود نمییابد.
- کاهش ناگهانی یا از دست دادن بینایی
- علائم عفونت مانند افزایش قابل توجه قرمزی و تورم، یا خروج ترشحات چرکی از چشم.
- تهوع و استفراغ شدید و جهنده (که میتواند از علائم افزایش خطرناک فشار چشم باشد).